راز ماندگارى اين حرم‌ها نه بنا و زيبايى ظاهر ، بلكه معنويت حقيقى آنهاست كه با زندگى معنوى مردم پيوند خورده است . وجود زيارتگاه و بقاع متبركه و مشاهد مشرفه ، سرشار از تأثيرات روحى ، معنوى ، فرهنگى ، دينى ، اجتماعى و سياسى است . در طول تاريخ ، بسيارى از جشن‌هاى سياسى ، مذهبى در جوار همين اماكن برپا شده و كانون تجمع‌هاى مذهبى - سياسى بوده است . ازاين‌رو دشمنان اهل‌بيت ( عليهم السلام ) و تكفيرىهاى به‌ظاهر مسلمان ، مرقدهاى امامزادگان ، سادات ، صحابه و تابعين را هدف كينه‌هاى خود قرار داده‌اند . آنان به خوبى آگاهند كه اين مزارها ، قبله دل‌ها ، محل ظهور كرامات و برآورده شدن حاجات ، مطاف عارفان و پاكان روزگار و همواره لبريز از نور و سرور است . نگارنده كه بخش قابل توجهى از تلاش علمى خويش را در راه شناخت و معرفى زيارتگاه‌هاى جهان اسلام صرف كرده ، خرسند است كه مسئولان محترم پژوهشكده حج و زيارت ، در زمينه نشر آموزه‌هاى اهل‌بيت ( عليهم السلام ) و شناساندن بقاع متبركه به زوار عتبات ، گام‌هاى مؤثرى برداشتند و به تك‌نگارى زيارتگاه‌هاى عتبات عاليات و سيصد زيارتگاه جهان اسلام ، اقدام كرده‌اند . به اميد آنكه اين اثر مورد توجه خوانندگان عزيز قرار گيرد و كاستىهاى احتمالى آن را برنگارنده ببخشايند . محمدمهدى فقيه بحرالعلوم قم / 1391